Случајот со набавките на мазут за ТЕЦ Неготино за само година и пол помина низ цел круг – од голема полициско-обвинителска акција и притвори, преку гаранции и ослободување на осомничените, до целосно запирање на истрагата, а од денес повторно е активен. Вишото јавно обвинителство оцени дека токму вештачењата врз кои ОЈО ГОКК ја засновало одлуката за запирање имаат слабости и наложи нови анализи и вештачења.
Клучно е дека денешната одлука не значи дека Вишото обвинителство утврдило вина или дека е докажана штета од 167 милиони евра. Тоа значи дека оценило дека истрагата не била доволно исцрпена за да биде затворена и дека треба повторно да се испита дали преку исклучокот од член 23 од Законот за јавни набавки биле злоупотребени буџетски средства и дали на едно од осомничените лица и неговата компанија им била овозможена имотна корист од големи размери.
2021–2023 – периодот што е предмет на истрагата
Во време на енергетската криза ЕСМ набавувал мазут за повторното активирање на ТЕЦ Неготино. Според првичната верзија на ОЈО ГОКК, двајца основачи и управители на компанијата што го добивала бизнисот поднеле невистинита документација, не ги исполниле договорните обврски и со помош на лица од ЕСМ добиле договори иако не ги исполнувале условите.
Обвинителството во март 2025 година тврдеше дека на тој начин за правното лице била остварена корист, а на државниот буџет му била нанесена штета од 10,304 милијарди денари, односно околу 167,55 милиони евра. Дел од вработените и раководителите во ЕСМ биле осомничени дека помогнале преку постапките за јавни набавки.
Вториот дел од сомневањата се однесувал на перење пари. Според тогашната наредба, дел од средствата биле префрлани на сметки, подигнувани во готовина и користени за купување две возила „мерцедес“, а посебно биле спорни 72 милиони денари префрлени врз основа на договор за посредување за кој обвинителството се сомневало дека бил само привидна основа за трансакцијата.
11 март 2025 – апсења и отворање истрага
По повеќемесечна предистражна постапка иницирана од Антикорупциската комисија, ОЈО ГОКК и МВР спроведоа акција на повеќе локации во Скопје, Велес и Кичево. Беа лишени од слобода 11 лица, а истрага беше отворена против вкупно 13 физички и едно правно лице.
Во јавно објавената полициска пријава како осомничени беа наведени Ратко Капушевски, Ерџан Сулкоски, Асмир Јахоски, поранешните функционери во ЕСМ Васко Ковачевски и Адријан Муча, како и Ружди Рамадани, Никола Стојановски, Данчо Стојановски, Емил Пецаков, Марија Нешковска, Благица Марковиќ, Душица Сеизовска Јовановиќ и Добрила Стефановска. Обвинителството официјално не ги објави сите имиња, туку тие беа објавувани врз основа на полициската пријава.
Обвинителството побара притвор за пет лица, при што за едно – Васко Ковачевски – мерката требало да се примени по неговото пронаоѓање. Ковачевски во тоа време веќе беше недостапен и баран со меѓународна потерница во предметот „Адитив“. Адријан Муча, кој исто така беше опфатен со „Адитив“, веќе се наоѓаше во притвор.
11 март 2025 – тројца во затворски притвор, Јахоски во куќен
Основниот кривичен суд им определи 30-дневен притвор на Ратко Капушевски, Ерџан Сулкоски и Адријан Муча поради опасност од бегство и можност за влијание врз сведоци.
За Асмир Јахоски првично беше определен куќен притвор. За останатите седум лица кои биле изведени пред судија биле определени мерки на претпазливост.
Така, во првата фаза Капушевски и Сулкоски завршија во „Шутка“, Муча веќе беше во притвор и по друг предмет, Јахоски беше дома, а Ковачевски во бегство.
14 март 2025 – Јахоски од куќен оди во „Шутка“
ОЈО ГОКК ја обжали одлуката за Јахоски. Три дена подоцна Кривичниот совет ја преиначи мерката и му определи 30-дневен затворски притвор поради опасност од бегство и можност за влијание врз сведоци. Тој беше спроведен во Истражниот затвор Скопје.
Со тоа четворица од најекспонираните осомничени во предметот во тој период беа зад решетки – Капушевски, Сулкоски, Муча и Јахоски.
април–мај 2025 – Јахоски нуди гаранција
Јахоски побара да се брани од слобода со гаранција. Обвинителството се согласи под услов покрај недвижност вредна околу 986.000 евра да бидат депонирани уште околу 1,17 милиони евра во готовина. Вкупната гаранција достигна приближно 2,15 милиони евра.
Кривичниот суд првично не ја прифати гаранцијата.
6 мај 2025 – Јахоски излегува од притвор
Апелациониот суд ја уважи неговата жалба и ја укина мерката притвор. Беше прифатена хипотека на имот од околу 986.000 евра и готовинска гаранција од околу 1,17 милиони евра. Јахоски доби мерки на претпазливост – одземање на патната исправа и обврска да се јавува во суд.
Тоа беше првото позначајно олабавување на мерките во предметот.
25 јули 2025 – Сулкоски излегува од „Шутка“
По повеќе од четири месеци притвор, Основниот кривичен суд го пушти и Ерџан Сулкоски. Како гаранција биле прифатени средства уплатени преку трезорска сметка и недвижен имот.
8 август 2025 – Капушевски од затвор во куќен притвор
Неколку недели подоцна од затвор излезе и Ратко Капушевски. Апелациониот суд го замени затворскиот со домашен притвор и му ја одзеде патната исправа. Во судската одлука била земена предвид и потребата од оперативен зафат, додека обвинителството се противело поради ризик од бегство.
На 12 август Телма објави дека во тој момент веќе нема осомничен во предметот „Мазут“ кој се наоѓа во затворски притвор. За точниот момент и правната основа на промената на мерката за Адријан Муча во самиот предмет „Мазут“ нема толку детални јавно достапни информации, при што неговиот статус дополнително се преклопуваше со предметот „Адитив“.
2025 – истрагата продолжува, се чека вештачење од Србија
Обвинителството паралелно испитуваше и каков бил составот на мазутот и дали неговото користење можело да предизвика загадување. За тоа било направено вештачење во Србија. Овој еколошки сегмент подоцна беше издвоен од финансиско-тендерскиот дел и продолжи како посебна постапка.
Тоа е важна разлика: одлуката од мај 2026 за запирање не значеше дека автоматски бил затворен и еколошкиот дел.
12 мај 2026 – пресврт: ОЈО ГОКК ја запира истрагата
По околу 14 месеци, обвинителката Катерина Коларевиќ донесе наредба за запирање на истражната постапка.
Заклучокот беше дијаметрално спротивен на тезата со која предметот беше отворен. Според обвинителството, не било докажано дека јавните набавки биле незаконски, дека ЕСМ или Буџетот претрпеле штета или дека исплатените пари претставувале криминално стекнат принос што потоа се перел.
ОЈО ГОКК оцени дека набавките биле спроведени во услови на енергетска криза и со користење на законскиот исклучок од член 23 од Законот за јавни набавки, дека сите лиценцирани оператори имале можност да учествуваат, дека мазутот бил навремено испорачуван и дека ТЕЦ Неготино обезбедувал електрична енергија по пониски цени од оние на слободниот пазар.
Така, првичната теза за штета од 167,55 милиони евра беше заменета со заклучок дека штета воопшто не е утврдена.
И тука лежи суштината на денешниот пресврт.
20 мај 2026 – ЕСМ поднесува приговор
ЕСМ не ја прифати одлуката. Компанијата тврдеше дека нејзините технички лица никогаш не констатирале дека нема финансиска штета, туку само дека производството не било нарушено поради недостиг од мазут. Од ЕСМ оценија дека тие искази биле погрешно интерпретирани и на 20 мај поднесоа приговор до Вишото јавно обвинителство.
Практично, ЕСМ како правно лице кое во постапката има статус на оштетено ја оспори токму тезата на обвинителката дека компанијата не претрпела штета.
31 август 2026 – Вишото обвинителство ја „воскреснува“ истрагата
По повеќе од три месеци разгледување на приговорот, Вишото јавно обвинителство денеска го уважи и ја укина наредбата за запирање.
Најзначајниот дел од решението е оценката дека има слабости во вештачењата на кои била заснована одлуката за затворање на случајот. ОЈО ГОКК сега мора повторно да ги анализира поединечните дејствија на осомничените, да прибере податоци од други институции и да нареди нови вештачења.
Особено ќе треба да се испита дали државните средства доделени на ЕСМ биле злоупотребени така што, под формалното користење на исклучокот од член 23, на еден од осомничените и на неговото правно лице им била овозможена имотна корист од големи размери.
Случајот затоа денес повторно се наоѓа таму каде што беше во март 2025 – во истражна, а не во судска фаза.
Ниту едно од 13-те лица во моментов не е обвинето само врз основа на ова решение, а Вишото обвинителство не утврдило дека првичните 167 милиони евра навистина се штета. Но, истовремено, повеќе не важи ниту заклучокот од 12 мај дека истрагата дефинитивно покажала оти кривично дело нема.
Сега ОЈО ГОКК повторно мора да одговори на трите прашања околу кои предметот се врти од самиот почеток: дали постапката за набавка била законски исклучок поради енергетската криза или тој исклучок бил злоупотребен; дали и колкава финансиска корист била незаконски овозможена; и ако парите биле незаконски стекнати, дали последователните трансакции претставувале перење пари.
Дури по новите вештачења и дополнителните докази обвинителството повторно ќе треба да одлучи – дали ќе поднесе обвинение против дел или против сите осомничени, или повторно ќе ја запре истрагата, но овојпат со одговор на забелешките што ги утврди Вишото јавно обвинителство.