Мистериозни земјотреси, повеќе од 25.000 од нив, го потресоа грчкиот остров Санторини и неговата околина на почетокот на годината. Меѓународен тим научници конечно откри зошто се случило ова во нова студија, објавена од Универзитетскиот колеџ во Лондон (UCL).
Помеѓу јануари и почетокот на март, тимот анализирал повеќе од 25.000 земјотреси што се случиле помеѓу Санторини и Аморгос. Стотици од нив биле посилни од 4,5, а сеизмичките немири доведоа до воведување вонредна состојба, затворање на училиштата и паника кај жителите и туристите.
Првично не беше јасно дали земјотресите се поврзани со вулканска активност под Санторини или блискиот подводен вулкан Колумбо, или дали се сигнал за претстојна ерупција или резултат на тектонско лизгање на расед и можен претходник на поголем земјотрес (како разорниот земјотрес од 7,7 степени што го погоди истиот регион во 1956 година).
Во студија во списанието Science, истражувачите ги проучувале вибрациите на земјата регистрирани од сеизмометри во текот на два месеци. Тие користеле напредни техники на машинско учење (вештачка интелигенција) за прво да детектираат, а потоа да ја одредат локацијата на повеќе од 25.000 земјотреси во Земјината кора. Потоа ги мапирале моделите на земјотреси со промените во подземните напрегања што ги предизвикале, овозможувајќи му на тимот да го мапира движењето на магмата под притисок со невидени детали.
Тие откриле дека магматските плочи се пробиваат во бранови или пулсирања повеќе од 10 километри под површината. Овие магматски интрузии насилно се пробивале хоризонтално низ слоевите карпи на површина од 20 километри. Истражувачите процениле дека волуменот на магмата може да наполни 200.000 олимписки базени.
Интрузиите еруптирале од подземен резервоар за магма што ги поврзува вулканот Санторини и блискиот подводен вулкан Колумбо. Сепак, заробената магма немала потребен притисок за да стигне до површината и да предизвика ерупција.
„Користевме нов метод за да ја откриеме причината за серијата земјотреси, третирајќи ги секој од 25.000 прецизно лоцирани потреси како „виртуелни мерачи на стрес“, траги од тоа како притисокот се менувал под земја. Ова ни даде робусна слика со висока резолуција за тоа што се случува, дозволувајќи ни да го исклучиме лизгањето на раседот како главна причина за земјотресите“, рече д-р Стивен Хикс, коавтор на студијата и експерт од Одделот за геологија на Универзитетскиот колеџ во Лондон.
Нашата техника би можела да се примени на идните серии земјотреси во речиси реално време и би можела да ни овозможи подобро да ја предвидиме веројатноста за вулкански ерупции или поголеми земјотреси. Нашите докази сугерираат дека магмата што ги предизвикала земјотресите на Санторини не се приближила до површината. Ако ја примениме нашата техника на слични серии земјотреси во иднина, би можеле да одредиме каде е веројатно да еруптира магмата и потенцијално колку, рече тој, додавајќи:
Нашиот пристап користи само податоци од сеизмометри кои ги снимаат вибрациите на земјата, што го прави особено корисен за подводни настани каде што сателитските снимки или копнениот GPS, кои се користат за откривање на промени во положбата на земјата, можеби не се достапни.
Истражувачите откриле дека распределбата на потресите одговара на зони во согласност со расцепувањето предизвикано од магма, а не на зони каде што би се очекувало тектонско лизгање.
Покрај тоа, тие анализирале GPS податоци од сателити кои го покажуваат подигнувањето и испакнатоста на површината на Земјата предизвикани од растечката магма. Врз основа на овие промени на површината на Земјата, тие беа во можност да ја проценат големината на интрузиите и нивниот вкупен волумен.
„Нашите резултати покажуваат дека магматските интрузии, кои помагаат во градењето на Земјината кора, генерираат земјотреси и можат да доведат до опасни вулкански ерупции, не вклучуваат едноставен еднонасочен процес на магмата што се движи странично или вертикално. Највпечатливо е што интрузијата не се движеше непречено. Наместо тоа, таа отскокнуваше во бранови – отворајќи нови пукнатини, затворајќи други и пумпајќи ја магмата напред во импулси. Овие импулси на магматски притисок создадоа огромен, динамичен и каскаден модел на стрес и предизвикаа земјотреси во околната кора“, рече Ентони Ломакс, независен истражувач и главен автор на студијата.
Коавторката на студијата, Елефтерија Пападимитриу од Универзитетот Аристотел во Солун во Грција, рече дека „овој реверзибилен, брановиден процес на магматска интрузија можеби не е единствен за Санторини, но може да биде основниот механизам со кој магмата се транспортира под вулканите низ целиот свет“.
Санторини е дел од Егејскиот вулкански лак, синџир од планини и вулкани на границата помеѓу африканските и евроазиските тектонски плочи. Областа има историја на разорни ерупции, вклучувајќи ја и познатата ерупција на Тера (порано Санторини) околу 1600 година п.н.е., една од најразорните во историјата. Се верува дека оваа ерупција довела до пропаѓање на минојската цивилизација, која цветала на островот Крит, и големи геополитички промени во источниот Медитеран. Многумина веруваат дека оваа ерупција ја инспирирала легендата за падот на Атлантида.