Организирана криминална група составена од сопственици на фирми, управители и сметководители, преку сложена шема на фиктивни фактури за недвижности, успеала да го оштети државниот Буџет за вртоглави 1,35 милијарди денари (приближно 22 милиони евра). Ова е епилогот од обемната истрага на Основното јавно обвинителство за гонење на организиран криминал и корупција (ОЈО ГОКК), чиј обвинителен акт веќе стапи на сила по потврдата од Основниот кривичен суд Скопје.
Предметот опфаќа вкупно 23 субјекти – 10 физички лица и 13 правни лица (фирми), кои се теретат за тешки кривични дела, вклучувајќи „Злосторничко здружување“, „Перење пари“, „Даночна измама“ и „Несовесно работење во службата“.
Како била поставена „пирамидата“?
Истрагата утврдила дека криминалната операција започнала на почетокот на 2019 година. Тројца главни организатори (првообвинетиот и уште двајца соработници) ја создале групата со јасна цел – да извлечат пари од државата преку незаконски поврат на ДДВ.
За да ја реализираат намерата, тие не делувале сами. На групата ѝ се приклучиле уште четворица други обвинети. Нивната улога била клучна во криењето на трагите – тие биле формално назначувани за сопственици и управители на новоформираните правни лица. Ова било правено стратешки, бидејќи доколку организаторите се појавеле како сопственици, Управата за јавни приходи (УЈП) веројатно би го блокирала повратот на ДДВ поради сомнеж или претходни долгови.
Модус операнди: Фактури за „фантомски“ недвижности
Сржта на измамата лежи во креирањето на лажна деловна документација. Во период од пет години (2019–2024), обвинетите фирми меѓусебно си разменувале фактури за наводна купопродажба на недвижен имот.
Според обвинението:
- Се изготвувале фактури со невистинита содржина.
- Во нив се тврдело дека еден субјект продал недвижност на друг.
- Во реалноста, промет на недвижности не се случил, ниту пак имало реални плаќања преку банкарските сметки за овие трансакции.
Овие фиктивни фактури служеле како основ за фирмите-купувачи да прикажат дека имаат право на влезен ДДВ(данок кој наводно го платиле при купувањето), иако реална трансакција немало.
Улогата на сметководителите: Чуварите кои замижале
Обвинителниот предлог опфаќа и три физички лица обвинети за „Несовесно работење во службата“. Се работи за овластени сметководители кои, наместо да бидат контролен механизам, станале соучесници преку пропуштање на должен надзор.
Тие, постапувајќи по директни насоки на организаторите, свесно ги книжеле фиктивните фактури во сметководството. Врз основа на овие лажни книги, поднесувале даночни пријави до УЈП, барајќи државата да им изврши поврат на данок или да им ги намали даночни обврски.
Финансискиот удар: Бројките се застрашувачки
Она што ја прави оваа афера една од најголемите во поновата историја се сумите:
- Прикажан лажен влезен ДДВ: Во даночните пријави бил прикажан вкупен износ од 4.123.102.931 денари(околу 67 милиони евра) како влезен ДДВ базиран на фиктивни договори.
- Исплатени пари од УЈП: Управата за јавни приходи, врз основа на овие измами, реално исплатила поврат на ДДВ во износ од 1.348.996.831 денари (околу 22 милиони евра).
Каде завршиле парите? (Перење пари)
Украдените пари од буџетот не останале на сметките. Обвинетите веднаш ги внесувале во легалниот платен промет за да им го прикријат потеклото. Според ОЈО, парите се „переле“ на неколку начини:
- Купување на реален имот: Дел од парите биле искористени за купување на вистински недвижности.
- Враќање кредити: Подмирување на обврски кон банките.
- Изградба: Плаќање на добавувачи за градежни материјали за изградба на станбени комплекси (парадоксално, со пари од лажни недвижности граделе вистински згради).
- Подигање готовина: Дел од парите биле извлечени во кеш.
- Плаќање даноци: Интересен детал е што дури 457.785.310 денари (околу 7,4 милиони евра) од украдените пари биле искористени за да се платат даночни долгови на обвинетите фирми и други поврзани лица, веројатно за да се одржи привидот на легално работење пред институциите.
Што следи? Блокиран имот и притвори
Обвинителството побара, а судот ќе треба да одлучи за конфискација на имотот. Веќе се замрзнати предмети, подвижен и недвижен имот за кој се смета дека потекнува од кривичното дело.
Во однос на обвинетите:
- За првообвинетиот (организаторот) е побарано продолжување на мерката притвор.
- За второобвинетиот е побарано укинување на притворот и определување мерки на претпазливост.
Отфрлени пријави и инспектори под лупа
Важен момент е што кривичната пријава е отфрлена против три други лица и двајца осомничени за несовесно работење, бидејќи истрагата не докажала нивна инволвираност.
Меѓутоа, истрагата не запира тука за сите. Делот од списите што се однесува на постапувањето на даночните инспектори (оние кои требале да ги контролираат овие фирми на терен) е издвоен и испратен на надлежно постапување во Основното јавно обвинителство Струмица, што отвора сомнеж за можна вмешаност или пропусти и на службеници од УЈП во тој регион.