Српскиот претседател Александар Вучиќ денес нагласи дека е загрижен за долгорочната безбедност на снабдувањето со електрична енергија во земјата и дека е потребно да се инвестира во нуклеарна енергија. Како што изјави, „Ни треба една нуклеарна централа или две таканаречени мали нуклеарни централи. Мораме да гледаме кон иднината. Пресметајте дека ќе ни требаат 10 години за да ги изградиме“.
Оваа изјава отвора прашања за тоа кога Србија всушност би можела да има нуклеарна централа, какво влијание би имала врз енергетскиот сектор и кои би биле потенцијалните изведувачи.
Кога би можела Србија да добие нуклеарна енергија?
Според Вучиќ, потребни се околу 10 години од почетокот на изградбата за првата нуклеарна централа да биде во функција.
Ова значи дека, доколку Србија веднаш го започне проектот, првата енергија од нуклеарни извори би можела да биде достапна околу 2035 година.
Предлогот вклучува две опции:
- Една голема нуклеарна централа со конвенционален реактор, која би произведувала стотици мегавати електрична енергија.
- Два мали модуларни реактори (SMR), кои се поскалабилни, побрзи за изградба и погодни за земјите што за прв пат влегуваат во нуклеарниот сектор.
Како може Србија да ја користи нуклеарната енергија?
Нуклеарната енергија би претставувала стабилен извор на електрична енергија со неколку клучни ефекти:
Стабилизација на електроенергетскиот систем: Нуклеарните централи обезбедуваат постојан производствен капацитет, што е особено важно за намалување на зависноста од увоз на електрична енергија и фосилни горива.
Намалување на емисиите на CO₂: За разлика од термоцентралите на јаглен или гас, нуклеарните реактори не испуштаат јаглерод диоксид кога произведуваат електрична енергија.
Диверзификација на енергетскиот микс: Србија во моментов зависи од јаглен, гасоводи и хидроенергија. Нуклеарната енергија би додала безбедност и долгорочна предвидливост.
Употребата на нуклеарна енергија во Србија ќе бара и високо ниво на регулација, обука на професионален персонал и соодветни системи за отстранување на нуклеарен отпад.
Потенцијални изведувачи и партнери
Веројатно ќе бидат потребни искусни меѓународни партнери за изградба на нуклеарна централа во Србија, бидејќи земјата сè уште нема инфраструктура за нуклеарна програма од големи размери. Можни играчи вклучуваат:
Русија (Росатом) – искуство со конвенционални и мали модуларни реактори, веќе присутни во Србија преку соработка на енергетски проекти.
Франција (EDF, Framatome) – лидер во нуклеарната енергија во ЕУ, со долгогодишно искуство во реактори од различни типови.
САД (Westinghouse, NuScale) – лидери во мали модуларни реактори, особено погодни за земјите што за прв пат влегуваат во нуклеарна енергија.
Кина (CNNC, CGN) – активна во изградбата на нови нуклеарни капацитети низ целиот свет, особено во Азија и Африка.
Покрај изведувачите, клучна улога играат и државните регулативи, подготовката на правната рамка, безбедносните стандарди и едукацијата на експертите, што може дополнително да влијае на динамиката на проектот.
Влијание врз енергетскиот сектор на Србија
На долг рок, воведувањето на нуклеарната енергија би можело:
- Да ја намали зависноста од увоз на електрична енергија и гас, особено во зима.
- Да ја зајакне енергетската независност и стабилноста на цените на електричната енергија.
- Да овозможи премин од електрани на јаглен кон почисто и попредвидливо производство.
- Да отвори врата за развој на високотехнолошка индустрија и квалификуван персонал во земјата.
Сепак, проектот носи и ризици: високи почетни инвестиции, потреба од долгорочно планирање и контрола на нуклеарниот отпад, како и меѓународни безбедносни стандарди.
Изјавата на претседателот Вучиќ сугерира дека Србија сериозно размислува да влезе во нуклеарната ера, или преку голема нуклеарна централа или мали модуларни реактори. Доколку плановите се спроведат, Србија би можела да произведува стабилна, чиста и домашна електрична енергија за десет години, што би претставувало историски чекор напред во енергетскиот сектор.