Патувањето во земјите од Шенген зоната носи промени за сите патници кои не се државјани на Европската Унија со воведувањето на новиот систем за влез и излез (EES). Со овој систем, сите движења преку надворешните граници се евидентираат електронски наместо со традиционалните печати, што овозможува побрзо откривање на оние кои го надминуваат дозволениот престој.
EES ги регистрира податоците од патниот документ, биометриските податоци, како и exact датумот и местото на влез и излез, објави 4news.mk. Од Европската комисија наведуваат дека ова автоматско евидентирање овозможува полесна идентификација на патниците кои останале подолго од дозволеното.
Сепак, воведувањето на овој електронски систем не го менува добро познатото правило 90/180. За сите државјани од земји надвор од ЕУ кои патуваат без виза или со краткорочна виза, и понатаму важи престојот од најмногу 90 дена во кој било период од 180 дена.
Тоа значи дека патниците не добиваат нови 90 дена со започнувањето на секоја календарска година. За секој ден од престојот се земаат предвид претходните 180 дена и се пресметува колку дена се веќе искористени. На пример, ако некој претходно престојувал 20 дена во Шенген зоната, во тој временски прозорец му остануваат уште 70 дена, а овој број постепено се менува со излегувањето на постарите денови од 180-дневниот период.
За да се избегнат проблеми на граничните премини, Европската комисија стави на располагање официјален калкулатор за краткорочни престои. Алатката нуди две основни опции:
- Контрола: овозможува внесување на минатите влезови и излези за проверка дали е пречекорено правилото и го покажува последниот дозволен ден за престој;
- Планирање: наменета за идни патувања, каде со внесување на планиран датум и претходни престои се добива точна пресметка за преостанатите денови.
Важно е да се напомене дека правилото се однесува исклучиво на Шенген зоната, која опфаќа 29 земји (меѓу кои и Норвешка, Исланд, Лихтенштајн и Швајцарија), а не на целата Европска Унија. Престојот во земји како Ирска не се вклучува во оваа пресметка.
Од надлежните потсетуваат дека официјалниот калкулатор е само помошна алатка, а конечната одлука за престојот ја носат граничните служби. За лицата со долгорочни визи или дозволи за престој важат посебни правила. Поради имплементацијата на EES, на граничните премини се можни и подолги чекања за обработка на податоците во периоди на зголемена фреквенција.