Цените на храната и безалкохолните пијалоци во Македонија во последните пет години бележат значителен раст, но паралелно со нив се зголемиле и примањата на граѓаните. Според официјалните податоци на Државниот завод за статистика (ДЗС), храната во август 2026 година била за 46 отсто поскапа во однос на август 2021 година, додека во истиот период минималната плата пораснала за 74 отсто, пренесе МИА.
Овие податоци покажуваат дека со една минимална плата во август 2026 година може да се купи околу 19 проценти повеќе храна отколку со минималната плата во август 2021 година, што укажува на зголемување на куповната моќ во однос на храната, и покрај енормното поскапување.
Слична динамика е забележана и кај просечната плата. Според ДЗС, просечната месечна бруто-плата во јули 2026 година изнесувала 72.935 денари, наспроти 42.776 денари во јули 2021 година, што претставува номинален раст од околу 71 отсто за пет години. Сепак, експертите нагласуваат дека за вистинска слика за стандардот не е доволно само споредување на процентите на раст, туку колку реални производи можат да се купат со една плата.
Каква е ситуацијата во Европа?
Според податоците на Евростат, анализирани од „Еуроњуз бизнис“, цените на храната и безалкохолните пијалоци во Европската Унија во просек се зголемиле за 34 отсто меѓу август 2021 и август 2026 година. Тоа значи дека растот во Македонија од 46 отсто е за 12 процентни поени повисок од европскиот просек.
Низ Европа разликите се огромни:
- Најголем раст на цените на храната во ЕУ: Унгарија (57%), Бугарија (54%) и Романија (53%).
- Најмал раст во ЕУ: Кипар (21%), додека во рамките на пошироката европска споредба на 35 земји, апсолутен рекордер со најмал раст е Швајцарија (5%).
- Големи економии: Франција (25%), Италија (30%), Германија (34%) и Шпанија (35%).
- Рекордер: Турција, каде што храната поскапела за неверојатни 752 отсто, како резултат на повеќегодишната висока инфлација и падот на турската лира.
Главни двигатели на овие движења беа нарушувањата на пазарите и зголемените трошоци за енергија, ѓубрива и транспорт, кои започнаа уште пред руската инвазија врз Украина во февруари 2022 година.
Растот на минималните плати наспроти цените
Анализата на „Еуроњуз“ покажува дека во најголем дел од 26-те анализирани земји минималните плати растеле побрзо од цените на храната. Во Унгарија минималната плата пораснала за 93 отсто, во Германија за 46 отсто, во Шпанија за 29 отсто, а во Франција за 20 отсто. Во регионот, пак, скокот е уште поизразен: Србија бележи раст од 103 отсто, Црна Гора од 102 отсто, додека во Турција тој достигнал 823 отсто.
Кога станува збор за реалната куповна моќ во однос на храната (количината на храна што може да се купи):
- Најголемо подобрување во Европа е регистрирано во Србија и Црна Гора (по 37%).
- Македонија бележи раст од 19 отсто, со што е пред многу западноевропски земји (Ирска со 10%, Германија со 9%, Грција со 7%, Белгија и Холандија со 6%, и Португалија со 3%).
Каде паднала куповната моќ?
И покрај растот на платите, во три од анализираните 26 земји работниците со минимална плата денес имаат помала куповна моќ за храна отколку во 2021 година:
- Малта – пад од 6 отсто.
- Шпанија – пад од 5 отсто.
- Франција – пад од 4 отсто.
Сепак, аналитичарите потсетуваат на важно ограничување: овие податоци ги споредуваат бруто минималните плати исклучиво со цените на храната, без да ги земат предвид даноците, кириите, сметките, транспортот и другите фиксни трошоци за живот. Тоа значи дека тие ја покажуваат динамиката на храната, но не и целокупниот финансиски товар со кој се соочуваат домаќинствата.