Нелегалната трговија со цигари во Европа повторно добива замав. Само за една година, потрошувачката на цигари од црниот пазар во Европската Унија пораснала за повеќе од 7 отсто, достигнувајќи ниво повисоко од целата претходна деценија. Овој тренд го бележи најновата студија на KPMG, која ги анализира состојбите во земјите членки на ЕУ, но и во други европски земји, меѓу кои и во Македонија. Кај нас, нелегалниот пазар на цигари изнесува 3,6 отсто од вкупната потрошувачка – бројка што на прв поглед делува умерено, но нејзиниот континуиран раст праќа јасна порака: проблемот постои и не смее да се потцени.
Во темите поврзани со нелегалната трговија, процентите често изгледаат суво и далечно. Но зад секој процент стојат реален пазар, реална штета и реален ризик. Европските искуства покажуваат дека црниот пазар ретко останува мал ако навреме не се пресече. Кога еднаш ќе се воспостават канали за нелегална дистрибуција и ќе се зголеми достапноста на вакви производи, нивното сузбивање станува многу потешко и поскапо.
Штетата не ја чувствуваат само легалните производители и трговци. Секоја нелегално продадена кутија цигари значи помалку приходи од акцизи и даноци за државниот буџет, помалку средства за јавни услуги и поголем простор за организирани криминални мрежи. Затоа борбата против нелегалната трговија одамна не е само даночно прашање, туку и прашање на економска стабилност, контрола на пазарот и безбедност.
Дополнително, податоците од студијата на KPMG за Македонија се однесуваат само на нелегалните цигари. Во нив не е опфатен рачно свитканиот тутун, кој според други анализи претставува уште поголем предизвик. Кога ќе се земе предвид и оваа категорија, нелегалната трговија достигнува околу 13 отсто од вкупната потрошувачка на тутун и тутунски производи. Ова значи дека реалните размери на проблемот се значително поголеми од она што го покажува само статистиката за цигари.
Европското искуство покажува дека црниот пазар не се намалува сам од себе. Во земјите каде што бил ставен под контрола, резултатите дошле преку поефикасен надзор на границите, подобра координација меѓу институциите, соработка со легалната индустрија и политики што не создаваат простор нелегалната понуда да стане поевтина и подостапна од законската. За Македонија, ова не е аларм за паника, туку предупредување што доаѓа навреме. Додека бројките сè уште се управливи, државата има простор да реагира пред црниот пазар да стане потежок за контрола, поскап за буџетот и повидлив за граѓаните.