Управувањето со био-отпад е критичен елемент на одржливото урбано живеење. Европските градови применуваат различни стратегии и иновативни технологии за селекција, собирање и преработка на органски отпад, прилагодени на локалните услови. Следните примери од Милано, Каталонија, Франција и Австрија ја илустрираат важноста на едукацијата, финансиските стимули и соработката меѓу граѓаните и општините за постигнување високи стапки на одделно собирање и циркуларна економија. Иако во Европската Унија само околу 26% од отпадот од храна се собира одделно, а дури 75% завршува во депонии или согорување, постојат добри практики кои покажуваат дека со вистински мерки и ангажираност на граѓаните можно е да се постигнат високи стапки на селекција и да се поттикне циркуларната економија.
Милано, Италија – комуникација и едукација
Кога станува збор за собирање на био-отпад во густо населени градови, Милано е одличен пример. Со 1,4 милиони жители, тој е еден од најголемите италијански градови и светски пример за другите. Во 2014 година, Милано ја воведе програмата за собирање на отпад од храна во домаќинствата. Секое домаќинство доби 10-литарска кујнска канта, компостабилни кеси и обемна информативна брошура. Комуникацијата се покажа како клучен дел од логистиката на пилот-програмата. Работниците не беа само обучени да собираат отпад од храна, туку и да ги едуцираат граѓаните за новиот процес на собирање. Кампањата вклучуваше флаери, училишни програми, бесплатна мобилна апликација и веб-страница на повеќе јазици, директна комуникација лице-в-лице и 24/7 корисничка поддршка. Дополнително, воведени се финансиски казни за да се поттикне усогласување. На пример, домаќинство или бизнис кој не користи обезбедени одделни канти за храна се соочува со глоба.
Франција – соработка за промоција на собирањето на отпад
Одделното собирање на био-отпад во Франција долго време беше занемарувано. Сè до 2007 година, мрежата што ги обединува општините, наречена Reseau Compost Plus, успешно почна да ја прави видлива областа на био-отпадот.
Со здружување на силите, мрежата од 28 општини со околу 9 милиони жители воведе собирање на отпад од храна на локално ниво. Reseau Compost Plus обезбедува јавни информации, вклучувајќи препораки и проценки на трошоците. Мрежата исто така управува со контрола на квалитетот на компостот и промовира најдобри практики преку локални настани.
Каталонија, Шпанија – поттикнување преку финансиски стимули
Данокот на депонии и системот на поврат на средства во Каталонија покажуваат како јавната власт може да обезбеди структуриран пристап за собирање на био-отпад. Овој даночен систем ги обврзува општините да плаќаат за депонирање, следејќи го принципот „загадувачот плаќа“.
Австрија – принципот на близина
Австрија успешно го примени принципот на близина во управувањето со био-отпад. Тоа значи дека се придржува до идејата за што е можно повеќе домашно компостирање. Исто така, земјоделскиот био-отпад се обработува децентрализирано, со цел да се поттикне колку што е можно повеќе компостирање на фармите.
Други добри практики за високи стапки на одделно собирање
Има неколку заеднички елементи кај земјите кои постигнуваат високи стапки на собирање. Земјите кои традиционално добро функционираат во одделното собирање, како што се Австрија, Холандија и Белгија, обично:
- Користат био-корпи, обично со тркала, за градинарски и кујнски отпад.
- Опремени се со кујнски садови за привремено собирање и складирање на отпадот во кујната.
Овие примери јасно покажуваат дека комбинацијата од современа технологија, паметни системи и активна ангажираност на граѓаните може значително да ја подобри ефикасноста на собирањето на био-отпадот, да ја намали загаденоста и да поттикне циркуларна економија во урбаните средини.
Оваа статија е подготвена во рамките на проектот „Граѓански активизам за остварување на циркуларна економија во управувањето со органски отпад“ поддржан од Владата на Швајцарија преку Цивика мобилитас.
Содржината на оваа статија е единствена одговорност на Центар за ресурси во животна средина (РЕЦ) – Северна Македонија, Еко Логик и Флорозон – Центар за еколошка демократија и на ниту еден начин не може да се смета дека ги одразува гледиштата на владата на Швајцарија, Цивика мобилитас, или организациите што ја спроведуваат.