Птиците можеби не го чувствуваат само земјиното магнетно поле, туку, според најновите научни сознанија, на одреден начин и го „гледаат“. Оваа извонредна способност која им овозможува на миграторните видови да прелетуваат илјадници километри со неверојатна прецизност, со децении претставува предизвик за научната заедница. Денес, одговорите сè повеќе се бараат во микроскопските, но исклучително комплексни структури во нивните очи.
Во фокусот на истражувањата е протеинот криптохром 4 (Cry4), кој се наоѓа во ретината кај птиците. Научниците утврдиле дека овој протеин реагира на сина светлина, при што се активира специфичен квантен процес познат како „механизам на радикални парови“ („radical pair mechanism“). Во текот на оваа реакција се формираат парови – електрони чие однесување е директно зависно од ориентацијата и јачината на земјиното магнетно поле.
Овој механизам според научните хипотези, го претвора визуелниот систем на птиците во своевиден биолошки компас. Наместо да го перципираат магнетното поле како јасно дефинирани линии или насоки, се претпоставува дека птиците го доживуваат како суптилни светлосни шари, сенки или нијанси на боите кои се надоврзуваат на нивниот вообичаен вид. Таквата перцепција често се опишува како форма на „проширена реалност“, каде информациите за магнетното поле се интегрирани директно во визуелното искуство.
Ваквата способност која вклучува области од квантната биологија – релативно нова и брзо развивачка научна дисциплина, им овозможува на птиците да се ориентираат низ сложени географски предели како што се океаните, пустините и планинските масиви. Благодарение на ова, миграторните рути се одвиваат со прецизност што и понатаму ги воодушевува истражувачите.
Теоријата за визуелна магнеторецепција е поддржана од долгогодишни експериментални истражувања, вклучувајќи ја и работата на научни тимови од универзитетите во Оксфорд и Лунд. Во една од значајните студии објавени во престижното списание „Нејчр“ (Nature), е потврдено дека протеинот „Cry4“ е чувствителен на светлина и има потенцијална улога во детекцијата на магнетното поле. Дополнителни анализи објавени во научното списание „Proceedings of the Royal Society B“ ја продлабочуваат оваа хипотеза, укажувајќи дека птиците навистина можат да го „видат“ магнетното поле преку квантни процеси во окото. Но, и покрај значајниот напредок, научниците предупредуваат дека истражувањата сè уште не се завршени. Останува отворено прашањето како точно мозокот на птиците ги обработува овие сигнали и каква е реалната „слика“ што ја создава оваа необична сетилна способност.
Она што е сигурно е дека природата повторно открива сложени механизми кои ја надминуваат нашата интуиција, комбинирајќи биологија и квантна физика во начин на функционирање што сè уште не е доволно јасен.