Украина би можела да одржи избори за прв пат од 2019 година, дури и во услови на воена состојба. Оваа тема беше оживеана по коментарите на американскиот претседател Доналд Трамп, кој дури ги обвини украинските власти дека ја користат војната за да избегнат излегување на гласачки места. Охрабрен од критиките од Америка, украинскиот претседател Володимир Зеленски рече дека е подготвен за избори, но само ако САД и Европа гарантираат безбедност. И навистина, како би изгледала организацијата на изборите во земја во војна и кој има најголеми шанси да ги победи?
- Тие ја користат војната за да избегнат одржување избори, но мислам дека украинскиот народ треба да има таков избор. И можеби Зеленски би победил. Не знам кој би победил. Но, тие немале избори долго време. Знаете, тие зборуваат за демократија, но стигна до точка каде што веќе не е демократија – рече Трамп.
Иако ова не е единствената критика што американскиот претседател ја упати кон Украина, таа сигурно привлече најголемо внимание и контроверзии.
Наскоро дојде одговор од Киев.
- Подготвен сум за избори. Ги молам САД, евентуално во соработка со европските партнери, да обезбедат безбедност за изборите. Тогаш Украина би била подготвена за нив во рок од 60-90 дена – рече претседателот на Украина.
Зеленски нагласи дека тврдењата дека тој „ја држи власта“ со цел да ја продолжи војната не се точни и додаде дека изборите можат да се одржат само со гаранции за безбедноста на граѓаните.
Претседателот и Парламентот на Украина беа избрани во 2019 година, а нивните мандати истекуваат во мај и август 2024 година, соодветно.
Сепак, Уставот забранува одржување парламентарни избори за време на вонредна состојба, додека Изборниот закон забранува одржување какви било избори за време на вонредна состојба.
Бидејќи измена на Уставот за време на вонредна состојба исто така не е дозволена, претседателските избори остануваат единствена опција во сегашните воени околности, доколку Парламентот го измени Изборниот закон и распише избори.
Како што изјави Зеленски, процесот на предлагање амандмани, потоа измена на самиот Изборен закон, а потоа и организирање на изборите, би траел помеѓу два и три месеци.
Кој може да гласа и како: 5 ранливи групи
Демократските избори бараат секој граѓанин да може слободно и подеднакво да ја изрази својата политичка волја. Но, од население од 37,7 милиони во 2023 година, вклучувајќи ги и оние кои избегале од земјата, пет категории Украинци би се соочиле со јасни пречки доколку изборите се одржат во воени услови, според анализата на Германскиот Маршалов фонд.
Воен персонал: Од почетокот на оваа година, најмалку 600.000 војници служеле во области на активни непријателства. Нивното учество во изборниот процес би било ограничено од фактори како што се безбедносните ризици, не само во организирањето на гласањето, туку и во водењето кампања во или во близина на борбените зони.
Луѓе кои живеат на или во рамките на териториите окупирани од Русија: Според една проценка од 2024 година, до 3,5 милиони Украинци живеат на окупираните територии. Тие нема да имаат пристап до изборниот процес и ќе се соочуваат со постојан притисок од руските власти да се откажат од своето украинско државјанство. Оние во Русија исто така се соочуваат со овој проблем, а оние кои сè уште ги имаат своите документи ќе мора да се вратат во Украина за да гласаат, бидејќи таа нема конзуларно претставништво во Русија.
Луѓе кои живеат во близина на нападот: Невозможно е точно да се утврди бројот на луѓе кои останале во градови како Константиновка, Краматорск и Покровск, но безбедносната ситуација значи дека сите или повеќето од нив ќе бидат исклучени од изборниот процес.
Внатрешно раселени лица: Од април 2025 година, во Украина се регистрирани 4,6 милиони внатрешно раселени лица и нивното учество во изборниот процес беше исто така тешко во 2019 година.
Дијаспора и бегалци: Од февруари 2022 година, 6,9 милиони луѓе ја напуштиле Украина, од кои околу 4,3 милиони се во ЕУ со статус на привремена заштита, кој е продолжен до март 2026 година. Според неодамнешна студија, само 31% од Украинците кои заминале планираат да се вратат дома. Според една проценка, бројот на емигранти ќе се зголеми за 200.000 оваа година. Според друга студија, до половина милион мажи на кои моментално не им е дозволено да ја напуштат земјата, ќе го сторат тоа штом ќе се укаже можност. Вкупно, бројот на Украинци со право на глас во странство би можел да достигне 5,3 милиони.