ХЕРА со сериозна загриженост ја прими информацијата дека Министерството за образование и наука ја повлекува програмата и изборниот предмет „Сексуално образование“ од средното образование и најавува негова „длабока ревизија по барање на јавноста“. Во земја во која податоците за насилството, дискриминацијата и здравјето кај младите се алармантни, бараме образовните програми да одговорат на секојдневните потреби на младите и загриженостите на родителите.
Ако има нешто од што треба да се плашиме, тоа не е ССО, туку сè почестите случаи на вознемирување, сексуално насилство, малтретирање и силување кај младите извршено од малолетници, како во училиштата, така и во јавните простори. Треба да нè загрижи што дури 10% од децата на возраст од 12 до 17 години во Северна Македонија, односно речиси 12.000 деца, биле изложени на сексуална експлоатација и злоупотреба со помош на технологија во период од само една година.
Податоците покажуваат дека 8% од децата биле изложени на сексуални слики, 5% добиле несакани барања за интимни фотографии или видеа, 4% биле уценувани дека нивни содржини ќе бидат распространети, а кај 3% такви содржини веќе биле споделени без нивна дозвола. Дополнително, во 78% од случаите сторителот е лице што детето го познава, а 52% од случаите на сексуална експлоатација се случуваат преку социјалните мрежи како Instagram, Snapchat, TikTok и WhatsApp. Во ваква реалност, поразително е што само 19% од анкетираните деца изјавиле дека добиле некаков вид сексуално образование. Податоците пак за сексуалното и репродуктивното здравје покажуваат дека само во 2024 година 588 деца биле родени од мајки на возраст од 15 до 19 години, а во само еден месец беа регистрирани и 11 нови случаи на ХИВ.
Ова е реалноста со која живеат младите, а повлекувањето на ССО значи повлекување на една од ретките системски алатки што може да им помогне да препознаат ризик, да постават граници, да кажат „не“, да побараат помош и да се заштитат. ССО не е закана за децата, туку е системски одговор на заканите со кои тие веќе се соочуваат: сексуалното и врсничкото насилство, уцените, споделувањето интимни фотографии без согласност, токсичните врски, непланираните бремености, превенција на ХИВ и дезинформациите од интернет.
ССО ги учи младите што е согласност, како се поставуваат лични граници, како се препознава злоупотреба, како се гради здрав однос, како се штити сопственото тело и каде се бара помош. Тоа е превенција, знаење и заштита, поради што и меѓународното истражување Disrupting Harm (спроведено од UNICEF, INTERPOL и ECPAT International) препорачува интегрирање на образование соодветно на возраста за односите, границите и согласноста во училишните програми.
Денешната одлука отвора едноставно прашање: ако доказите покажуваат дека децата се изложени на насилство, злоупотреба, уцени и дезинформации, зошто би ја повлекле токму алатката што треба да им помогне да се заштитат? Повлекувањето на ССО нема да ги тргне ризиците, социјалните мрежи, насилниците, раните бремености, ХИВ или злоупотребата. Ќе го тргне само знаењето, правејќи ги младите уште поранливи. Очекуваме науката и доказите да бидат основа за секоја следна одлука, бидејќи образовната политика не смее да се води од страв, притисок и дезинформации. На децата не им треба помалку образование, туку повеќе знаење, повеќе превенција и повеќе заштита.