Европратеникот Томас Вајц, известувач на Европскиот парламент за Македонија, во годишниот нацрт-извештај за напредокот на земјата, кој ќе биде презентиран на 26 февруари пред Комитетот за надворешни работи на ЕП (АФЕТ), нагласува дека за евроинтеграцијата е клучно сите политички актери, особено Владата, да покажат опипливи резултати во важните области, додека ЕУ и нејзините членки мораат да ги исполнат своите обврски, вклучително и преку активен дипломатски ангажман.
Вајц потсетува дека ова е негов втор извештај за земјата од 2022 година, кој следи по првиот усвоен од ЕП минатата година, и дека документот има цел да обезбеди балансирана и објективна оценка на напредокот на Северна Македонија во процесот на пристапување, согласно Пакетот за проширување на ЕК за 2025 година.
– Северна Македонија се наоѓа во тешка позиција поради сопрен процес на пристапување. И покрај некои позитивни реформи, напредокот во клучните области како владеење на правото, правосудството и борбата против корупцијата е недоволен. Причини се изборната кампања, ограничените капацитети во јавната администрација и недостигот на долгорочна политичка посветеност, вели Вајц.
Тој посочува дека не е постигнат напредок околу уставните измени, поради можни билатерални блокади од соседна Бугарија, и нагласува дека е потребно итно зголемување на политичката волја од двете страни за надминување на ќорсокакот.
– Во време на глобални промени, особено поради војната на Русија против Украина и неизвесноста околу иднината на трансатлантската алијанса, клучно е Европа да остане обединета. Тоа отвора можности за забрзување на процесот на пристапување, кој сепак останува заснован на заслуги, особено во фундаменталните области како владеење на правото. Затоа е суштински сите политички актери во Северна Македонија да обезбедат опипливи и убедливи резултати во овие области, без одлагање, нагласи Вајц.
Тој посочува дека реформите во владеењето на правото се важни не само за приближување кон ЕУ, туку и за изградба на просперитетна и отпорна држава, која служи на сите граѓани. Функционално владеење на правото и стабилна инвестициска клима се предуслови за одржлив економски развој и за целосно користење на интеграциските процеси и проекти од ЕУ.
Вајц додава дека ЕУ и нејзините членки мораат да ја поддржат земјата преку активен дипломатски ангажман и да ѝ помогнат да ги надмине постојните пречки. Тој останува посветен на поттикнување стабилно, конструктивно и проевропско мнозинство за поддршка на пристапувањето на Северна Македонија во ЕУ.
Нацрт-извештајот ќе помине низ сите филтри во ЕП пред пленарна седница, при што може да се прават амандмански измени, а неговата конечна верзија ќе биде позната по завршување на сите фази.
Во документот се изразува целосна поддршка за посветеноста на земјата кон членство во ЕУ и активноста на македонските граѓани во интеграцијата, но се препорачува обновување на политичката посветеност, уставните измени, конструктивна меѓупартиска соработка и ефективен парламентарен надзор.
Во делот за медиуми и граѓанско општество се истакнува потребата за поголема независност на медиумите, борба против дезинформации и активно вклучување на граѓаните во реформите.
Во областа на основните права се посочува потреба од подобрувања во родовата еднаквост, правата на немнозинските заедници, лицата со попреченост и ЛГБТ заедницата.
Во делот за владеење на правото, политичката поларизација, слабата меѓупартиска соработка и намалената доверба во институциите продолжуваат да влијаат на спроведувањето на клучните реформи, особено во правосудството и борбата против корупцијата.
Во социјално-економските реформи се поздравуваат првите чекори на Реформската агенда, но се укажува на потребата за дополнителни напори, како активирање на пазарот на труд.
Напредокот во животната средина, енергијата, транспортот и биодиверзитетот е поздравен, особено во контекст на Законот за енергетика и Коридорите 8 и 10, но се посочува потребата за повеќе инвестиции и законодавни подобрувања.
Во областа на регионалната соработка и надворешната политика се поздравува конструктивното учество на земјата и усогласеноста со надворешната политика на ЕУ, со повик за доследна соработка со соседите.
По презентирањето на нацрт-извештајот на 26 февруари, следи разгледување од политичките групи, гласање во АФЕТ и пленарна седница пред летната пауза.
Во претходниот извештај ЕП од јули 2023, усвоен со 461 глас „за“, 121 „против“ и 107 „воздржани“, не беше содржана формулацијата за „македонски идентитет и јазик“. Вајц истакна дека земјата е регионален лидер, со вистинска посветеност на вредностите на ЕУ, но дека пристапувањето е неправедно блокирано поради билатерални спорови, предизвикувајќи јавна фрустрација.